Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.
Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma fazla çalışma sayılır. Bir aylık kanuni çalışma süresi 225 saat kabul edildiğinden, saatlik temel ücret aylık brüt maaşın 225'e bölünmesiyle bulunur.
Yasal Mesai Zam Oranları:
- Normal Fazla Çalışma: Saatlik ücretin %50 zamlı halidir (Saatlik Ücret × 1,5).
- Haftalık Fazla Sürelerle Çalışma: Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse 45 saate kadar olan her saat %25 zamlı ödenir.
- Genel Tatil (UBGT) Çalışması: İş Kanunu 47. madde uyarınca tatil yapmayıp çalışan personele ilave 1 tam günlük yevmiye (%100) ödenir.
- Hafta Tatili Çalışması: Hafta tatilinde çalışan işçiye çalışılan günün ücreti zamlı olarak ödenir.
Serbest Zaman Hakkı Kullanılabilir mi?
Fazla çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Aylık maktu brüt ücret 225 saate bölünerek 1 saatlik çıplak ücret tespit edilir. Bu tutar 1,5 ile çarpılarak 1 saatlik normal fazla mesai ücretine ulaşılır.
Fazla mesai ücretinden %14 SGK işçi primi, %1 işsizlik sigortası primi, çalışanın kümülatif vergi dilimine göre Gelir Vergisi (%15-%40) ve binde 7,59 Damga Vergisi kesilir.
İş Kanunu'na göre bir işçiye yılda 270 saatten fazla mesai yaptırılamaz. Aşılması halinde işverene idari para cezası uygulanır; ancak işçi aşan saatlerin de zamlı ücretini alma hakkına sahiptir.
Yargıtay kararlarına göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işçi 1 saat dahi çalışsa tam günlük ilave yevmiyeye hak kazanır.
İş sözleşmelerinde yıllık 270 saate kadar olan fazla mesailerin asıl ücrete dahil olduğu kararlaştırılabilir. Ancak bu durumda bile işçinin temel maaşının asgari ücretin üzerinde olması ve 270 saati aşan çalışmaların ayrıca ödenmesi zorunludur.